W języku angielskim termin passive voice oznacza stronę bierną, czyli konstrukcję, w której najważniejsza jest osoba lub rzecz odbierająca działanie. Pokażę, jak ją rozpoznać, tworzyć w różnych czasach, odróżniać od strony czynnej oraz kiedy używać jej w rozmowie, pracy i zadaniach egzaminacyjnych.
Najważniejsze zasady strony biernej w jednym miejscu
- Podmiot odbiera działanie, a nie wykonuje je.
- Podstawowy wzór to odpowiednia forma be + imiesłów bierny, na przykład was written.
- Wykonawcę czynności dodajemy po by tylko wtedy, gdy ma znaczenie.
- Nie każdy czasownik tworzy stronę bierną. Potrzebny jest czasownik przechodni z dopełnieniem.
- Strona bierna dobrze sprawdza się, gdy liczy się rezultat, proces albo obiekt działania.
Czym jest strona bierna i co zmienia w zdaniu
W stronie czynnej najpierw pojawia się wykonawca czynności. Zdanie The chef cooked the meal mówi, że kucharz przygotował posiłek. W stronie biernej punkt ciężkości przesuwa się na posiłek: The meal was cooked by the chef. To właśnie meal staje się podmiotem, choć nie wykonuje działania.
Najprościej zapamiętać tę zmianę jako zamianę miejsc. Dopełnienie ze strony czynnej przechodzi na początek zdania, czasownik be przyjmuje odpowiednią formę, a główny czasownik zmienia się w past participle, czyli trzecią formę, na przykład written, made albo broken.
| Strona czynna | Strona bierna |
|---|---|
| The company delivered the package. | The package was delivered by the company. |
| Someone stole my bike. | My bike was stolen. |
| Scientists developed a new method. | A new method was developed by scientists. |
W ostatnim przykładzie wykonawca jest istotny, dlatego pojawia się po by. W zdaniu My bike was stolen nie wiemy, kto ukradł rower albo nie chcemy tego podkreślać. Fraza z by nie jest obowiązkowa i bardzo często można ją bezpiecznie pominąć.
Jak rozpoznać stronę bierną
Szukaj połączenia czasownika be z imiesłowem biernym. Może to być is made, was repaired, has been sent albo will be announced. Sama obecność słowa be nie wystarcza, ponieważ może ono pełnić funkcję zwykłego czasownika, jak w zdaniu She is tired.
Trzeba też pamiętać, że forma strony biernej nie zawsze opisuje świeże działanie. The door is closed może oznaczać, że ktoś zamknął drzwi, ale w konkretnym kontekście może również opisywać ich obecny stan. Znaczenie wynika z całego zdania i sytuacji.
Jak tworzyć stronę bierną w różnych czasach
Najczęstszy błąd polega na skupieniu się wyłącznie na trzeciej formie czasownika. Tymczasem to właśnie forma be pokazuje czas, osobę i liczbę. Czasownik główny pozostaje w past participle, niezależnie od tego, czy mówimy o teraźniejszości, przeszłości czy przyszłości.
| Czas | Wzór | Przykład |
|---|---|---|
| Present Simple | am / is / are + III forma | English is spoken here. |
| Past Simple | was / were + III forma | The window was broken. |
| Present Continuous | am / is / are being + III forma | The road is being repaired. |
| Present Perfect | has / have been + III forma | The email has been sent. |
| Future Simple | will be + III forma | The results will be published tomorrow. |
| Czasowniki modalne | modal + be + III forma | The form must be completed. |
W zdaniu The road is being repaired konstrukcja being repaired pokazuje, że prace trwają właśnie teraz. Z kolei The road was repaired informuje o zakończonym działaniu w przeszłości. Ta drobna różnica ma duże znaczenie dla sensu, dlatego zawsze najpierw ustalam czas, a dopiero potem buduję zdanie.
Przekształcanie zdania krok po kroku
- Znajdź dopełnienie w stronie czynnej.
- Przenieś je na początek zdania.
- Ustal czas i dobierz właściwą formę be.
- Zamień główny czasownik na trzecią formę.
- Dodaj wykonawcę po by, jeśli jest potrzebny.
Przykład wygląda tak: The manager approved the plan zmienia się w The plan was approved by the manager. Najpierw the plan przejmuje miejsce podmiotu, potem approved otrzymuje formę was approved. Nie trzeba przebudowywać całego zdania intuicyjnie, wystarczy przejść przez te pięć czynności.
Kiedy strona bierna naprawdę pomaga
Strona bierna nie jest gorszą wersją strony czynnej. Służy do innego rozłożenia akcentów. Używam jej przede wszystkim wtedy, gdy ważniejszy jest rezultat działania niż osoba, która je wykonała.
- The documents were signed yesterday. Liczy się fakt podpisania dokumentów.
- My phone was damaged. Istotny jest uszkodzony telefon, a nie sprawca.
- The experiment was repeated three times. Zdanie pasuje do opisu procedury.
- English is taught in many schools. Informacja dotyczy zjawiska, nie konkretnego nauczyciela.
Ta konstrukcja jest częsta w instrukcjach, opisach procesów, raportach i tekstach naukowych. W zadaniu egzaminacyjnym może pomóc pokazać większą kontrolę nad gramatyką, ale tylko wtedy, gdy pasuje do sensu. Wymuszanie strony biernej w każdym zdaniu zwykle pogarsza styl.
Porównajmy dwa zdania. The technician installed the software brzmi bezpośrednio i jasno, gdy opisujemy pracę technika. The software was installed on all computers lepiej pasuje do raportu, w którym najważniejszy jest efekt wykonanej pracy.
| Wybierz stronę czynną, gdy | Wybierz stronę bierną, gdy |
|---|---|
| chcesz jasno wskazać wykonawcę | wykonawca jest nieznany lub nieistotny |
| zależy Ci na krótkim, energicznym zdaniu | chcesz podkreślić rezultat albo obiekt |
| opisujesz rozmowę lub codzienną czynność | opisujesz proces, procedurę lub raport |
Najczęstsze błędy i sposoby ich poprawy
Użycie złej formy czasownika
Po be potrzebujemy trzeciej formy, nie czasu przeszłego prostego. Zdanie The letter was wrote jest błędne. Poprawna wersja brzmi The letter was written, ponieważ written to imiesłów bierny czasownika write.
Pomijanie formy be
Nie można powiedzieć The car repaired yesterday. Brakuje czasownika pomocniczego, dlatego poprawna konstrukcja to The car was repaired yesterday. To błąd typowy dla osób, które próbują przełożyć polską stronę bierną słowo po słowie.
Dodawanie by bez potrzeby
Zdanie The window was broken by someone jest gramatyczne, ale brzmi ciężko, jeśli nie wiemy, kim była ta osoba. Naturalniej powiedzieć The window was broken. Przyimek by zostawiam wtedy, gdy wykonawca wnosi konkretną informację, na przykład The novel was written by George Orwell.
Tworzenie strony biernej z czasownikiem, który nie ma dopełnienia
Czasowniki takie jak arrive, sleep czy happen zazwyczaj nie przyjmują dopełnienia, więc nie tworzymy z nimi typowej strony biernej. Nie powiemy The station was arrived. Poprawne będzie po prostu The train arrived at the station.
Przeczytaj również: Pytania w past perfect - Jak je tworzyć i unikać błędów?
Mylenie strony biernej z konstrukcją get
W codziennym angielskim można spotkać formę get + past participle, na przykład He got promoted. Jest ona bardziej nieformalna i często sugeruje zmianę sytuacji lub zdarzenie, podczas gdy klasyczna konstrukcja He was promoted brzmi neutralniej. Na egzaminie bezpieczniejszym wyborem jest zwykle forma z be.
Jak ćwiczyć, żeby zacząć używać jej swobodnie
Najlepsze ćwiczenie nie polega na mechanicznym przepisywaniu dwudziestu zdań. Lepiej wziąć pięć krótkich przykładów i za każdym razem odpowiedzieć sobie, co ma być najważniejsze: wykonawca czy rezultat.
- The company sends the invoices every Friday.
- Someone has cleaned the room.
- The school will announce the results.
- The mechanic is repairing my car.
- People speak English in many countries.
Możliwe przekształcenia to odpowiednio: The invoices are sent every Friday, The room has been cleaned, The results will be announced by the school, My car is being repaired oraz English is spoken in many countries. Przy każdym zdaniu sprawdź dwie rzeczy: czy zachował się czas i czy użyłeś właściwej trzeciej formy czasownika.
Dobrym treningiem jest także opis procesu, na przykład przygotowania herbaty, zamawiania produktu albo wysyłania dokumentu. Napisz pięć zdań typu The water is heated, The tea is added, The cup is filled. Taki sposób ćwiczeń pokazuje, dlaczego strona bierna naturalnie pojawia się w instrukcjach.
Podczas mówienia nie próbowałbym używać jej na siłę. Najpierw buduj zdania czynne, a potem zmieniaj tylko te, w których obiekt lub efekt jest ważniejszy od wykonawcy. Dzięki temu konstrukcja zacznie wynikać ze znaczenia, a nie z zapamiętanej regułki.
Strona bierna jako narzędzie precyzyjnego angielskiego
Najważniejsza zasada jest prosta: strona czynna odpowiada na pytanie „kto to zrobił?”, a bierna często na pytanie „co się stało z daną rzeczą?”. Gdy opanujesz formę be + past participle i nauczysz się kontrolować czas, większość przykładów przestaje być zagadkowa.
W praktyce poprawne, dobrze dobrane zdanie bierne jest cenniejsze niż kilka sztucznie rozbudowanych konstrukcji. Zwracaj uwagę na wykonawcę, rezultat i kontekst, a szybko zauważysz, że ta forma nie służy do komplikowania angielskiego, tylko do dokładniejszego ustawiania akcentów.
